Specyfika zamówień uzupełniających

Przesłanki udzielenia zamówień uzupełniających zostały określone w art. 67 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 stycznia 2011 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759, z późn. zm.) - w skrócie „Pzp”. Dzień udzielenia zamówienia podstawowego to dzień podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego. Okres 3 lat od dnia udzielenia zamówienia podstawowego, to okres od dnia podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego (zamówienia podstawowego) do dnia, w którym zostało udzielone ostatnie zamówienie uzupełniające, a nie do dnia, w którym zostało wykonane ostatnie zamówienie uzupełniające. Zamówienia uzupełniające mogą być wykonywane przez okres dłuższy niż trzy lata, licząc od dnia udzielenia zamówienia podstawowego, jeżeli zostały udzielone przed upływem tego terminu.

Informację o przewidywanych zamówieniach uzupełniających, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub art. 134 ust. 6 pkt 3 i 4 Pzp zamawiający zamieszcza w ogłoszeniu o zamówieniu oraz specyfikacji istotnych warunków zamówienia (art. 36 ust. 2 pkt 3, art. 41 pkt 15, art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 oraz art. 134 ust. 6 pkt 3 i 4 Pzp). Zamieszczenie informacji o przewidywanych zamówieniach uzupełniających w ogłoszeniu o zamówieniu oraz specyfikacji istotnych warunków zamówienia jest warunkiem niezbędnym ich udzielenia. Informacja o przewidywanych zamówieniach uzupełniających zamieszczona w specyfikacji istotnych warunków zamówienia i ogłoszeniu o zamówieniu powinna określać przedmiot oraz wielkości lub zakres zamówień uzupełniających. Zamieszczenie w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz ogłoszeniu o zamówieniu informacji o przewidywanych zamówieniach uzupełniających nie daje wykonawcy, któremu udzielono zamówienia podstawowego uprawnienia do roszczenia o udzielenie zamówienia uzupełniającego. Zamawiającemu nie służy również roszczenie do wykonawcy, aby ten wykonał zamówienie uzupełniające.

Jeżeli zamawiający ustalając wartość zamówienia uwzględnił wartość przewidywanych zamówień uzupełniających oraz zamieścił informację o przewidywanych zamówieniach uzupełniających, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub art. 134 ust. 6 pkt 3 i 4 Pzp, w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz ogłoszeniu o zamówieniu, niemożliwe będzie udzielenie zamówień uzupełniających przekraczających uwzględnioną wartość tych zamówień w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz ogłoszeniu o zamówieniu. Zamawiający może udzielić zamówień uzupełniających tylko w zakresie i wielkości (wartości) ustalonej przed wszczęciem postępowania. Jeżeli wartość zamówienia uzupełniającego nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty 14.000 euro, zamawiający nie stosuje przepisów Pzp. W takiej sytuacji zamawiający może udzielić zamówienia uzupełniającego innemu podmiotowi niż wykonawca zamówienia podstawowego.

W przypadku udzielania zamówień uzupełniających zamówieniem podstawowym może być wyłącznie zamówienie realizowane w trybach przetargu nieograniczonego lub przetargu ograniczonego, a w przypadku zamówień sektorowych również w trybie negocjacji z ogłoszeniem.

Użyte w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 Pzp sformułowanie „stanowiących nie więcej niż 50% (20%) wartości zamówienia podstawowego” należy odnieść do ustalonej wartości zamówienia udzielonego w trybie przetargu nieograniczonego lub przetargu ograniczonego. Takie rozumienie pojęcia „wartości zamówienia podstawowego” potwierdza użyte w dalszej treści art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 Pzp sformułowanie „zamówienie uzupełniające było przewidziane w ogłoszeniu o zamówieniu dla zamówienia podstawowego i jest zgodne z przedmiotem zamówienia podstawowego”, jak również treść art. 45 ust. 5a Pzp.

Zgodnie z art. 45 ust. 5a Pzp, jeżeli zamawiający przewiduje udzielenie zamówień uzupełniających, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub art. 134 ust. 6 pkt 3 i 4 Pzp, określa kwotę wadium dla wartości zamówienia podstawowego.

Przykład

-        wartość zamówienia podstawowego - 400.000 zł netto (bez VAT)

-        wartość zamówienia uzupełniającego na usługi - 200.000 zł netto (bez VAT)

Wartość zamówienia ustalona na podstawie art. 32 ust. 3 Pzp („Jeżeli zamawiający przewiduje udzielenie zamówień uzupełniających, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub art. 134 ust. 6 pkt 3 i 4, przy ustalaniu wartości zamówienia uwzględnia się wartość zamówień uzupełniających”) wynosi 600.000 zł netto (bez VAT).

Określona kwota wadium dla zamówienia podstawowego - 12.000 zł (3% x wartość zamówienia podstawowego = 400.000 zł netto (bez VAT) x 3%)

Ponieważ w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 Pzp ustawodawca posługuje się pojęciem „wartości zamówienia podstawowego”, a nie „wartości zamówienia”, w przypadku dopuszczenia składania ofert częściowych albo udzielania zamówienia w częściach, z których każda stanowi przedmiot odrębnego postępowania, zamówieniem podstawowym w rozumieniu art. 65 ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy - Prawo zamówień publicznych będzie każda (poszczególna) część zamówienia, a tym samym wartością zamówienia podstawowego od której należy obliczać wartość przewidywanych zamówień uzupełniających będzie wartość każdej (poszczególnej) części zamówienia. Jeżeli zatem zamawiający dopuszcza możliwość składania ofert częściowych zamawiający może udzielić zamówień uzupełniających dla danej części zamówienia, stanowiących nie więcej niż 50% wartości tej część zamówienia, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 Pzp.

Przykład

Wartość zamówienia podstawowego na roboty budowlane ustalona zgodnie z art. 32 ust. 4 Pzp („Jeżeli zamawiający dopuszcza możliwość składania ofert częściowych (…) wartością zamówienia jest łączna wartość poszczególnych części zamówienia”) wynosi 1.100.000 zł netto (bez VAT), w tym:

-        wartość części 1 zamówienia - 400.000 zł netto (bez VAT),

-        wartość części 2 zamówienia - 600.000 zł netto (bez VAT),

-        wartość części 3 zamówienia – 100.000 zł netto (bez VAT).

Ustalone wartości przewidywanych zamówień uzupełniających na usługi dla poszczególnych części zamówienia (np.„nie więcej niż 50 % wartości zamówienia podstawowego”):

-        dla części 1 zamówienia - 400.000 zł netto x 40 % = 160.000 zł netto (bez VAT),

-        dla części 2 zamówienia - 600.000 zł netto x 30 % = 180.000 zł netto (bez VAT),

-        dla części 3 zamówienia – 100.000 zł netto x 40 % = 40.000 zł netto (bez VAT).

W przypadku części 3 zamówienia do udzielania zamówienia uzupełniającego zamawiający nie stosuje Pzp, ponieważ wartość zamówienia uzupełniającego nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty 14.000 euro. W takiej sytuacji zamawiający może udzielić zamówienia uzupełniającego innemu podmiotowi niż wykonawca zamówienia podstawowego.

Postępowanie o udzielenie zamówień uzupełniających, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 lub 7 Pzp jest postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego przeprowadzanym w trybie zamówienia z wolnej ręki, odrębnym od postępowania o udzielenie zamówienia podstawowego, dlatego w przypadku udzielania zamówień uzupełniających o wartości przekraczającej wyrażoną w złotych równowartość kwoty 14.000 euro:

1)        zamawiający wraz z zaproszeniem do negocjacji przekazuje wykonawcy informacje niezbędne do przeprowadzenia postępowania, w tym istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia publicznego lub wzór umowy (art. 68 ust. 1 Pzp),

2)        w informacjach niezbędnych do przeprowadzenia postępowania przekazanych wykonawcy wraz z zaproszeniem do negocjacji, zamawiający może żądać wskazania przez wykonawcę części zamówienia, której wykonanie powierzy podwykonawcom (art. 68 ust. 1 zdanie 2 Pzp - odpowiednie stosowanie art. 36 ust. 4 Pzp),

3)        zamawiający może zastrzec, że część lub całość zamówienia nie może być powierzona podwykonawcom (art. 68 ust. 1 zdanie 3 Pzp - odpowiednie stosowanie art. 36 ust. 5 Pzp),

4)        zamawiający może żądać od wykonawcy, z którym prowadzi negocjacje wyłącznie oświadczeń lub dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowania (art. 68 ust. 2 zdanie 2 Pzp - odpowiednie stosowanie art. 25 ust. 1 Pzp),

5)        oświadczenia lub dokumenty potwierdzające spełnianie  warunków udziału w postępowaniu, a także spełnianie przez oferowane roboty budowlane wymagań określonych przez zamawiającego zamawiający wskazuje w informacjach niezbędnych do przeprowadzenia postępowania przekazanych wykonawcy wraz z zaproszeniem do negocjacji (art. 68 ust. 2 zdanie 2 Pzp - odpowiednie stosowanie art. 25 ust. 1 Pzp),

6)        najpóźniej wraz z zawarciem umowy w sprawie zamówienia publicznego, której przedmiotem jest udzielenie zamówienia dodatkowego wykonawca składa oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu, a jeżeli wartość zamówienia jest równa lub przekracza kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 Pzp, również dokumenty potwierdzające spełnianie tych warunków (art. 68 ust. 2 zdanie 1 Pzp),

7)        jeżeli wartość zamówienia uzupełniającego jest mniejsza niż kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 Pzp, zamawiający niezwłocznie po zawarciu umowy w sprawie zamówienia publicznego zamieszcza ogłoszenie o udzieleniu zamówienia w Biuletynie Zamówień Publicznych,

8)        jeżeli wartość zamówienia uzupełniającego jest równa lub przekracza kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 Pzp, niezwłocznie po zawarciu umowy w sprawie zamówienia publicznego zamawiający przekazuje ogłoszenie o udzieleniu zamówienia Urzędowi Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich.

Przepisy wydane na podstawie art. 11 ust. 8 Pzp to przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2011 r. w sprawie kwot wartości zamówień oraz konkursów, od których jest uzależniony obowiązek przekazywania ogłoszeń Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej (Dz. U. Nr 282, poz. 1649).

 

* * *

Autor: Józef Edmund Nowicki

Zamówienia dodatkowe i uzupełniające dla jednego członka konsorcjum

Przepisy art. 67 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy PZP określają przesłanki, od zaistnienia których uzależniona jest dopuszczalność udzielenia – odpowiednio – zamówienia dodatkowego albo zamówienia uzupełniającego w trybie zamówienia z wolnej ręki. Powyższe ustalenie nie budzi wątpliwości w sytuacjach, w których zamówienie zostało udzielone wyłączenie jednemu podmiotowi (wykonawcy). W praktyce jednak zamówienia publiczne są udzielane niejednokrotnie kilku podmiotom działającym wspólnie. W takim przypadku udzielenia zamówienia publicznego wykonawcom działającym w ramach konsorcjum, wykonawcami zamówienia publicznego są wszyscy uczestnicy konsorcjum. Mamy tu zatem do czynienia z wykonawcą zbiorowym (wielopodmiotowość strony stosunku prawnego).

Zamówienie dodatkowe lub uzupełniające mogą być udzielone bez przeszkód wszystkim wykonawcom działającym wspólnie wchodzącym w skład takiego konsorcjum. Istotne wątpliwości – wobec braku pozytywnej regulacji ustawowej – pojawiają się natomiast w odniesieniu do oceny, czy zamówienie dodatkowe lub uzupełniające mogą być udzielone wyłącznie jednemu lub niektórym wykonawcom wchodzącym w skład konsorcjum, któremu udzielono zamówienia podstawowego.

Uzasadnienie dla udzielenia zamówienia dodatkowego lub uzupełniającego tylko jednemu albo niektórym wykonawcom uczestniczącym w konsorcjum wykonującym zamówienie podstawowe może wynikać z różnych okoliczności. Może to być następstwem obiektywnych okoliczności, takich jak likwidacja podmiotu albo ogłoszenie jego upadłości. Nie można również wykluczyć, iż z uwagi na samodzielny charakter zamówienia dodatkowego i uzupełniającego zaistnieje sytuacja, w której udzielenie zamówienia dodatkowego lub uzupełniającego w konkretnych okolicznościach możliwe będzie, tylko jednemu albo niektórym wykonawcom uczestniczącym w konsorcjum wykonującym zamówienie podstawowe. Sytuacja taka może zachodzić na przykład, gdy ze względu na zakres usług lub robót budowlanych objętych zamówieniem dodatkowym warunki udziału w postępowaniu określone w art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PZP będą spełniać jeden albo niektórzy z wykonawców. W praktyce możliwe są również sytuacje, w których nie wszyscy uczestnicy konsorcjum będą zainteresowani wykonaniem zamówienia dodatkowego (np. z uwagi na ryzyka gospodarcze związane z jego wykonaniem).

W tym zakresie konieczne jest przyjęcie wykładni funkcjonalnej i systemowej przepisów art. 67 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy PZP. Ustalenie sensu normatywnego przesłanki udzielenia zamówienia dodatkowego i uzupełniającego „dotychczasowemu wykonawcy”, jako gwarancji przejrzystości procedur udzielania zamówień publicznych, nie prowadzi wprost do zakwestionowania możliwości udzielenia takiego zamówienia jednemu albo niektórym wykonawcom uczestniczącym w konsorcjum wykonującym zamówienie podstawowe. W dalszym bowiem ciągu jest zachowany zamknięty krąg podmiotów, którym może zostać udzielone zamówienie dodatkowe lub uzupełniające. A tego dotyczy istota omawianej przesłanki.

Dokonując powyższej wykładni przepisów art. 67 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy PZP należy mieć również na uwadze postanowienie art. 141 ustawy PZP. W myśl tego przepisu wykonawcy, o których mowa w art. 23 ust. 1 ustawy PZP (wykonawcy wspólnie ubiegający się o zamówienie), ponoszą solidarną odpowiedzialność za wykonanie umowy i wniesienie zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Przepis ten ma kluczowe znaczenie dla oceny prawnej analizowanego zagadnienia prawnego.

Przenosząc powyższe na grunt umowy w sprawie zamówienia publicznego należy stwierdzić, iż wykonawcy wchodzący w skład konsorcjum, któremu udzielono zamówienia podstawowego, są odpowiedzialni za wykonanie całego przedmiotu umowy. Wzajemny podział zadań w ramach konsorcjum będzie miał jedynie skutek wewnętrzny dla przyszłych roszczeń regresowych pomiędzy nimi (arg. z art. 376 § 1 k.c.). W takim przypadku zamawiający może żądać wykonania całości lub części przedmiotu zamówienia jedynie od niektórych wykonawców wchodzących w skład konsorcjum. A zatem już na etapie wykonania zamówienia podstawowego może dojść do sytuacji, gdy zamówienie to będzie wykonywane tylko przez niektórych wykonawców wchodzących w skład konsorcjum. Powyższe stwierdzenie nie uchybia w żadnym razie ustaleniu, że w dalszym ciągu solidarną odpowiedzialność za wykonanie zamówienia, wobec zamawiającego, ponoszą wszyscy wykonawcy.

Wskazując na powyższe należy stanąć na stanowisku, że wykładnia przepisów art. 67 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy PZP nie wyklucza możliwości udzielenia zamówienia dodatkowego lub uzupełniającego jednemu lub kliku wykonawcom wchodzącym w skład konsorcjum, któremu udzielono zamówienia podstawowego.

Dopuszczalność udzielenia zamówienia dodatkowego lub uzupełniającego jednemu albo niektórym wykonawcom uczestniczącym w konsorcjum wykonującym zamówienie podstawowe musi być jednak zawsze oceniona z punktu widzenia podstawowych zasad systemu zamówień publicznych, tj. zasady uczciwej konkurencji oraz zasady równego traktowania wykonawców (art. 7 ust. 1 ustawy PZP). Tym samym wyłączona jest dowolność wyboru przez zamawiającego wykonawców uczestniczących w konsorcjum, którym zostanie udzielone zamówienie dodatkowe. Sytuacja taka będzie zatem zachodzić w przypadku, gdy tylko jeden albo niektórzy z wykonawców uczestniczących w konsorcjum spełniają warunki udziału w postępowaniu (dla zamówienia dodatkowego lub uzupełniającego), mogą lub też wyrażą wolę realizacji tego zamówienia. Dotyczyć to będzie również innych przypadków niemożności udzielenia zamówienia dodatkowego lub uzupełniającego wszystkim wykonawcom wchodzącym w skład konsorcjum wykonującego zamówienie podstawowe (np. ogłoszenie likwidacji, ogłoszenie upadłości jednego z członków konsorcjum). Nie można też wykluczyć, iż przyczyny te będą miały charakter gospodarczy, techniczny, czy organizacyjny.

* * *

źródło: UZP

Prawo opcji a zamówienie uzupełniające

Zamawiający, który po zawarciu umowy z wykonawcą dochodzi do wniosku, iż potrzebuje np. rozszerzyć zlecenie ma ułatwioną drogę postępowania. Może skorzystać z prawa opcji, lub z zamówienia uzupełniającego. 

Prawo opcji

Zgodnie z treścią art. 34 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p. jeżeli zamówienie na usługi lub dostawy przewiduje prawo opcji, przy ustaleniu wartosci zamówienia uwzglednia się najwiekszy możliwy zakres tego zamówienia z uwzglednieniem prawa opcji. 

Zamawiający, który decyduje się na umieszczenie w zamówieniu prawa opcji określa z jednej strony minimalny a z drugiej maksymalny zakres zamówienia. To od niego będzie zależało, czy zechce skorzystać z prawa opcji i rozszerzyć zamówienie. Zakres prawa opcji powinien być dodatkowo wskazany już na etapie przygotowania przetargu. Co istotne, skorzystanie z prawa opcji nie wymaga zmiany ani zawarcia osobnej umowy z wykonawcą. Realizacja zamówienia w poszrzonym zakresie odbywa się na podstawie pierwotnej umwowy między stronami. Realizacja tego prawa uwidacznia się poprzez złożenie pisemnego oświadczenia woli o chęci skorzystania z prawa opcji. 

Zamówienie uzupełniające 

Zgodnie z treścią art. 67 ust 1 pkt 6 u.p.z.p. można skorzystać z trybu zamówienia z wolnej ręki w przypadku udzielenia, w okresie 3 lat od udzielenia zamówienia podstawowego, dotychczasowemu wykonawcy usług lub robót budowlanych zamówień uzupełniajacych, stanowiacych nie wiecej ni 50 % wartosci zamówienia podstawowego i polegajacych na powtórzeniu tego samego rodzaju zamówien, jeżeli zamówienie podstawowe zostało udzielone w trybie przetargu nieograniczonego lub ograniczonego, a zamówienie uzupełniajace było przewidziane w ogłoszeniu o zamówieniu dla zamówienia podstawowego i jest zgodne z przedmiotem zamówienia podstawowego.

Podstawową różnicą zamówienia uzupełniającego względem prawa opcji jest tożsamość zakresu zamówienia. Zamówieniem uzupełniającym mogą jedynie być zamówienia tego samego rodzaju co zamówienie podstawowe (np. takie same usługi). Możliwość skorzystania z tego instrumentu została ograniczona ponadto do sytuacji, w których zamówienie podstawowe było udzielone w jednym z konkurencyjnych trybów (przetarg ograniczony lub nieograniczony). 

Kolejną różnicą jest to, iż zamowienie uzpupełniające stanowi dodatkową umowę, zawartą w wyniku przeprowadzenia procedury w trybie zamówienia z wolnej ręki. W przypadku prawa opcji nie zawiera się kolejne umowy a zamówienie jest realizowane na podstawie pierwotnej umowy miedzy zamawiajacym a wykonawcą. 

Autor: Witold Jarzyński